Het korte antwoord: omdat de natuur evolutionair gezien onze vertrouwde omgeving is. Het langere antwoord geeft psycholoog Andreas Wismeijer in een flitscollege van HOVO cursussen en opleidingen aan de VU.
We leven pas een paar duizend jaar in steden. Dat is een gloednieuwe en, evolutionair gezien, onnatuurlijke omgeving voor de mens. Terwijl we als soort nog maar piepjong zijn, zo’n 3000 generaties. Qua natuurlijke ontwikkeling verschillen we echt nog niet veel van onze voorouders. Maar door culturele ontwikkeling zijn we in korte tijd in een volledig andere wereld beland: de moderne stad.
De urbane omgeving heeft veel stressoren, van geluidsoverlast en hoge bevolkingsdichtheid tot vervuiling, gebrek aan groen en te weinig beweging. Stress is op zich niet erg, maar stress zonder herstel wel. Ontspannen is dus hard nodig en dat blijkt ons beter af te gaan in de natuur dan in de stad. ‘Biofilie’ heet het verschijnsel: mensen hebben een instinctieve behoefte zich te binden aan natuur en levende systemen.
Aandacht herstellen, stress verminderen
Wismeijer is een vlotte spreker die lastige dingen makkelijk uitlegt. Met puntig gekozen voorbeelden verduidelijkt hij aan de hand van twee theorieën het effect van natuur op ons welbevinden. Onderzoek van ART – Attention Restauratation Theory – laat zien dat onze aandachtscapaciteit afneemt naarmate we meer stress ervaren. We worden moe en moeten ontspannen om die aandachtscapaciteit te herstellen. Dat blijkt het snelst te gaan in een natuurlijke omgeving.
Veilig en onveilig
Een ander onderzoek, van SRT – Stress Reduction Theory – laat zien dat een natuurlijke omgeving ons parasympathisch zenuwstelsel activeert – het deel van het autonome zenuwstelsel dat ons rustig maakt. Een omgeving met groen en water geeft ons onderbewuste het signaal ‘veilig’. Een urbane omgeving daarentegen, onrustig, versteend, kaal, geeft het signaal ‘onveilig’. Dat prikkelt ons sympathische zenuwstelsel – het deel van het autonome zenuwstelsel dat ons in de actiestand brengt: stress.
Nu snap ik waarom ik stadwandelingen uitputtend vind, hoe graag ik ze ook maak; terwijl ik energie krijg van even lange – of korte – natuurwandelingen. Kennelijk ben ik net zo biofiel als de meeste mensen. Waarom zijn we dat?
Biofilie – liefde voor het leven
Het kost ons brein minder energie om natuurlijke omgevingen te verwerken. En elke omgeving die meer lijkt op onze voorouderlijke omgeving is makkelijker te begrijpen, maakt ons rustiger en geeft meer ontspanning. Daar spelen verschillende factoren een rol in. De ontspannende, repeterende patronen in de natuur (fractale patronen) bijvoorbeeld.
Maar ook conditionering, bijvoorbeeld door vroegere vakanties in de natuur, met avontuur, ontspanning, buiten zijn en plezier. Een heel belangrijke factor is ‘petrichor’ – de geur van de natuur als het regent na een droge periode. Dat vinden mensen wereldwijd lekker ruiken. Maar biofilie is misschien wel vooral: onze ingebakken liefde voor het leven.
Zoveel voor een paar persoonlijke highlights. Het hele flitscollege (15 minuten) vind je hier op YouTube
Wil je je liefde voor het leven botvieren? Ga mee naar buiten met Natuurlijk Wandelen!